Duurzame warmte van de buurt, voor de buurt

Op het WG Terrein in Amsterdam wordt die droom werkelijkheid

Meer informatie? Kom in contact.

Op het WG Terrein in Amsterdam, een voormalige ziekenhuislocatie die nu uit verschillende woon- en bedrijfsgebouwen bestaat, wordt een droom nagejaagd voor een duurzaam verwarmde toekomst. Wat begon als ambitie van een groep bewoners om hun eigen buurt van het aardgas af te halen, is uitgegroeid tot een uniek project voor een coöperatief warmtenet. Het project heeft als doel om een duurzame warmtevoorziening op te zetten met warmte uit een kanaal dat langs de buurt stroomt: van de buurt, voor de buurt

Een ambitieus bewonersinitiatief
Zo’n zeven jaar geleden werd de eerste stap gezet: door een groep bewoners een energiecoöperatie opgericht. Deze groep had op verschillende manieren kennis en raakvlakken met de warmtetransitie en zagen dat bewoners ook in andere buurten het voortouw namen. Geïnspireerd door de oude warmtesystemen op het terrein, besloten ze de droom na te jagen om een duurzame warmtevoorziening te organiseren, met het Jacob van Lennepkanaal als duurzame warmtebron.

De Uitdaging: Het Integreren van Verschillende Gebouwen en Belangen
Met ongeveer 1200 woningen, ateliers en bedrijfsruimtes op het terrein, werd er niet allen gezicht naar een oplossing die technisch haalbaar was, maar ook sociaal en financieel uitvoerbaar. De initiatiefnemers hebben betaalbaarheid als belangrijke voorwaarde gesteld, om te zorgen dat het niet alleen lokaal en duurzaam is, maar ook financieel een aantrekkelijk alternatief voor bewoners en bedrijven. Want als het dat niet is, zal er niet voldoende draagvlak zijn om het ook echt voor elkaar te krijgen.

Samen met de betrokken partijen, waaronder de gemeente Amsterdam, woningcorporatie Stadgenoot en vastgoedeigenaren, zijn de verschillende mogelijkheden voor verduurzaming in kaart gebracht. Gekeken werd  naar de mogelijke  bronnen maar ook vooral naar de leveringstemperatuur en of dat zonder grote isolatie-ingrepen toch comfortabele verwarming mogelijk maakte.

Er werd gekozen voor een middentemperatuur net met warmte uit het kanaal en bodemwarmte als bron. Dit paste goed bij de bestaande situatie.  Hier is vervolgens een haalbaarheidsonderzoek voor uitgevoerd: is het mogelijk om een duurzaam en betaalbaar coöperatief buurtwarmtesysteem te ontwikkelen en realiseren? Met behulp van de subsidie Proeftuin Aardgasvrije Wijken kon een  schetsontwerp gemaakt worden. De verschillende projectteams hebben vervolgens jarenlang gewerkt aan het verder uitwerken van het ontwerp voor zowel het warmtesysteem als de aanpassingen die nodig zijn om de gebouwen comfortabel te verwarmen met een lagere temperatuur dan de traditionele CV-ketels. Om het comfort voor de bewoners te waarborgen zijn alle gebouwen goed onderzocht door  een architect en  bouwfysicus. In overleg met bewoners  werden gedetailleerde adviezen opgesteld voor elk gebouw, inclusief verbeteringen in isolatie en radiatoren. Op  informatieavonden, enquêtes en coöperatieve bijeenkomsten werden bewoners voorgelicht over de onderzoeken en de plannen. Voor elk gebouw werd een “gebouwboekje” gemaakt waarin uitgelegd staat wat er mogelijk en nodig is. Bewoners zijn ook actief uitgenodigd om mee te denken over de oplossingen: waar komen de technische installaties, hoe gaan de leidingen lopen?

Dit was cruciaal, omdat het project alleen kan slagen als bewoners zich kunnen vinden in de aanpak en oplossingen. Dat dit werkte bewees het participatieproces van de woningcorporatie: voor dit project hebben zij meer dan de benodigde 70% instemming van hun huurders verkregen, mede dankzij intensieve voorlichting, buurtbijeenkomsten, spreekuren en bewonersbrieven.

Vertrouwen Bouwen: Een Krachtige Bewonersgroep
De sleutel tot het succes van dit project ligt in de inhoudelijke kracht en organisatie van de energiecoöperatie. Deze bewonersgroep heeft zich door de jaren heen ongelooflijk hard ingezet om het vertrouwen te krijgen van zowel de andere bewoners als de betrokken stakeholders. Het vertrouwen werd versterkt bij zowel de bewoners als de betrokken stakeholders, zoals de netbeheerder Liander en de eigenaren van de gebouwen, door het constante stakeholdermanagement, de open communicatie en de actieve betrokkenheid van de bewoners bij belangrijke beslissingen. Dit zorgde ervoor dat er een solide basis van vertrouwen en samenwerking werd opgebouwd, waardoor de bewonersgroepen goed overweg konden met de uitdagingen van de diverse eigenaren van de gebouwen en de netbeheerder.  

Medio 2026 wordt de eerste aansluiting verwacht
Het project is al zeven jaar in de maak en bevindt zich inmiddels in een vergevorderd stadium. De eerste 40 woningen zijn aangesloten in augustus 2026 gerealiseerd en verwachting is dat in 2028 de bouwfase officieel wordt afgesloten. Het systeem zal gedurende tenminste 30 jaar functioneren als een lokaal warmtenet voor de buurt.

De coöperatie heeft voor de bedrijfsvoering een BV opgericht, die de verantwoordelijkheid draagt voor de bedrijfsvoering zoals  facturatie, periodieke controles en het dagelijkse beheer van het warmtenetsysteem. Dit zorgt ervoor dat de bewoners altijd direct contact kunnen hebben met de coöperatie voor vragen of problemen. Tegelijkertijd hebben de betrokken aannemers zich verplicht om een deel van het technische beheer van het systeem op zich te nemen, zoals onderhoud en storingsbeheer, om te zorgen voor een lange termijn stabiliteit van het systeem. De energiecoöperatie is 100% eigenaar van de BV, en daarmee hebben bewoners, als lid van de coöperatie, zelf ook invloed op de strategische keuzes die gemaakt worden.

Les voor de Toekomst
Het project op het WG Terrein is naast een technische uitdaging, ook een sociaal experiment waarbij bewoners actief betrokken zijn bij de besluitvorming en organisatie. Dit project toont aan dat met geduld, samenwerking en vertrouwen, zelfs de meest complexe projecten, zoals het opzetten van een coöperatief warmtenet, sociaal en technisch succesvol kunnen zijn.